Magazyn Stomatologiczny Nr 7-8 2002

Zastosowanie lup zabiegowych w stomatologii i sposób ich doboru

Autor:
Prof. dr hab.n.med. Krystyna Dobies
lek. stom. Monika Minor, specjal. protetyk
DENMED
33-100 Tarnów, ul. Skargi 42/1
tel.: +48 (14) 6217-246
fax: +48 (14) 6264-533
www.denmed.com

Streszczenie:
W pracy opisano możliwości zastosowania lup zabiegowych w stomatologii ich zalety i wady oraz sposób doboru systemów powiększających.

Summary:
This study describes the possibility and advantages of using magnification systems in dentistry. Also advice how to choose proper kind of surgical loups.

Hasła indeksowe:
Lupy zabiegowe, odległość robocza, głębia ostrości, pole widzenia, kąt konwergencji, kąt deklinacji.

Keywords:
Surgical loupes, working distance, field of view, depth of field, declination angle, convergence angle.

Od kilku już lat obserwujemy ogromny wzrost zainteresowania lekarzy stomatologów lupami zabiegowymi. Zainteresowanie to jest wymuszone częściowo przez coraz bardziej wymagających pacjentów, którzy zwracają uwagę na precyzję, jakość oraz estetykę wykonania zabiegów stomatologicznych, ale także sami lekarze coraz chętniej sięgają po lupy, aby zobaczyć więcej i dokładniej. Dotyczy to zwłaszcza protetyków, endodontów, ortodontów.

Lupy zabiegowe SurgiTel mocowane do porawek okularowych.

Ryc. 1. Lupy zabiegowe SurgiTel mocowane do porawek okularowych.

Tak naprawdę to nie ma dziedziny stomatologii, w której nie można by wykorzystać lup zabiegowych. Główna korzyść to możliwość dostrzeżenia szczegółu, precyzyjne wykonanie zabiegu, poprawa jakości pracy. Są również korzyści, o których w pierwszym momencie nie myślimy, a które mają ogromne znaczenie dla zdrowia stomatologa. Dobre lupy, prawidłowo dobrane i ustawione powodują utrzymanie właściwej , ergonomicznej pozycji w czasie pracy, zapobiegają wysilaniu wzroku i napinaniu mięśni gałki ocznej, szyi i karku.

Lupy zabiegowe SurgiTel mocowane na opasce czołowej.

Ryc. 2. Lupy zabiegowe SurgiTel mocowane na opasce czołowej.

Lupy złej jakości, źle dobrane i źle ustawione mogą spowodować przyjęcie nieprawidłowej postawy w trakcie wykonywania zabiegów, a w konsekwencji doprowadzić do zaburzenia czynności układu mięśniowo szkieletowego oraz pogorszenia wzroku (1,2,3,4). Należy się zastanowić czym powinien kierować się lekarz stomatolog przy wyborze wielkości powiększenia i rodzaju lupy , a także na jakie parametry i cechy zwracać uwagę. Do jego dyspozycji są:

Lupy zabiegowe SurgiTel wklejane w szkła okularów (tzw. iMag).

Ryc. 3. Lupy zabiegowe SurgiTel wklejane w szkła okularów (tzw. iMag).

  1. Lupy zabiegowe mocowane do oprawek okularowych, widoczne na ryc. 1.Wielosoczewkowy układ optyczny, który jest zamocowany do oprawki za pomocą specjalnego uchwytu pozwalającego na stawienie lup pod dowolnym kątem patrzenia, z możliwością regulacji w zależności od rozstawu źrenic. Lekkie, tytanowe oprawki okularowe mają podwójne poduszeczki nosowe równomiernie rozkładające ciężar układu optycznego.Lupy zabiegowe mocowane do opaski czołowej, przedstawione na ryc. 2. Podobnie jak lupy opisane wyżej posiadają pełną możliwość regulacji i indywidualnego dostosowania.
  2. Lupy zabiegowe wklejane w szkła okularów tzw. i-Mag pokazane na ryc.3.
Odległość robocza.

Ryc. 4. Odległość robocza.

Schemat parametrów charakterystycznych dla systemu powikszającego

Ryc. 5. Schemat parametrów charakterystycznych dla systemu powikszającego : (1) linia wzroku, (2) kąt widzenia, (3) odległość robocza, (4) pole widzenia.

Ten sposób montowania wymaga indywidualnego ustawienia lup (rozstaw soczewek i kąta patrzenia) przez producenta według danych przekazanych przez zamawiającego. Nawet minimalny błąd przy ustalaniu parametrów może spowodować trudności w użytkowaniu lup. Wadą jest również brak możliwości regulacji kąta patrzenia, gdyż w razie konieczności jego zmiany lekarz przyjmuje nieergonomiczną pozycje przy pracy, prowadzącą do powstania dolegliwości bólowych (1). Obecnie na rynku są dostępne lupy zabiegowe 2x, 2,5x,3x, 4x, 5x,6x. Najczęściej stosowanym i najodpowiedniejszym dla większości wykonywanych procedur stomatologicznych powiększeniem jest 2x, 2,5x i od takiego należałoby wg producenta rozpocząć pracę z użyciem lup. W miejscach trudnodostępnych , małowidocznych należy zastosować dodatkowo oświetlenie, które można zamocować do lupy np. halogenowe lub światłowodowe. Daje to lepszy efekt niż stosowanie lup o większym powiększeniu (1). W endodoncji i mikrochirurgii stosuje się większe powiększenia: 3x, 4x, 5x, głównie doraźnie jako dodatkowe uzupełnienie podstawowej wielkości 2x;2,5x. Prawidłowy wybór rodzaju lupy ułatwi wiedza dotycząca optyki powiększenia, jest też ważne poznanie podstawowych definicji dotyczących tej dziedziny tj:

Schemat kąta konwergencji

Ryc. 6. Schemat kąta konwergencji : (I) kąt konwergencji.

  1. Odległość robocza - związana z ogniskową lup, a zilustrowana na ryc. 4, 5 i w tab.I. Jest to odległość mierzona od oczu do oglądanego obiektu. Należy ją zmierzyć dokładnie, najlepiej w czasie pracy przy pacjencie przyjmując najbardziej ergonomiczną i najwygodniejszą pozycję. Nieprawidłowe określenie tej odległości, powoduje przyjęcie wymuszonej niewygodnej pozycji i może prowadzić do uszkodzenia narządu wzroku (1,2,3,4). Głębia ostrości - to zakres odległości, przy której oglądany przedmiot ma ostre, wyraźne kontury. Minimalna głębia ostrości powinna wynosić około 7,5 cm. W lupach wysokiej jakości wielkość ta jest znacznie większa i wynosi nawet około 30 cm. Przedstawiono to również na ryc. 5 oraz w tab. I Pole widzenia - to powierzchnia pola widzenia ostrego. W lupach dobrej jako-ści pokrywa się z otwartą jamą ustną (jest zwykle widoczna połowa łuku zębowego), ilustruję to ryc.5 tab. I. Duża głębia ostrości i pole widzenia pozwalają na wykonywanie swobodnych ruchów podczas pracy bez utraty ostrości widzenia. Kąt konwergencji - kąt pod jakim ustawione są obie lupy, umożliwiający zejście się ich ogniskowych w jednym punkcie i pod tym samym kątem; uwidoczniono to na ryc.6. űle ustawiony kąt konwergencji jest przyczyną podwójnego widzenia. Niewielki błąd może być kompensowany przez narząd wzroku, ale dłuższe użytkowanie takich lup prowadzi do jego uszkodzenia (1).
  2. Kąt deklinacji - bardzo ważny element, zwłaszcza w pracy przy leżącym pacjencie. Pozwala ustawić lupę we właściwy sposób bez zmuszania użytkownika do jakichkolwiek kompromisów z jego strony. Jest to kąt zawarty między linią przechodzącą przez górny brzeg układu optycznego, a linią swobodnego patrzenia w dół i ilustruje to ryc.7. Mały kąt deklinacji zmusza do nadmiernego pochylania głowy w dół co prowadzi do występowania dolegliwości bólowych karku i szyi lekarza (3).
Schemat kąta deklinacji i jego wpływu na wielkość kąta pochylenia głowy

Ryc. 7. Schemat kąta deklinacji i jego wpływu na wielkość kąta pochylenia głowy: (1) kąt pochylenia głowy, (2)nachylenie głowy, (3) kąt widzenia, (4) kąt deklinacji.

Między opisanymi wyżej wielkościami zachodzą określone zależności sprawiające, że praca z zastosowaniem lup może być bardziej lub mniej komfortowa. Należy zaznaczyć że stosowanie lup wymaga pewnego okresu adaptacyjnego i że pracy w powiększeniu trzeba się nauczyć. Średnio okres ten wynosi około miesiąca. Pracę z użyciem lup należy rozpocząć od prostych zabiegów i początkowo używać je od pół do jednej godziny dziennie, zwiększając stopniowo czas ich stosowania. Prawidłowo dobrane i dostosowane lupy zabiegowe poprawiają komfort pracy, zmniejszają wysiłek i zmęczenie wzroku. Stosując lupy można pracować w sposób ciągły. Oprócz tych najważniejszych parametrów charakteryzujących określony typ lup zabiegowych przy ich wyborze, należy zwrócić też uwagę na dodatkowe, nie mniej ważne cechy ułatwiające codzienne posługiwanie się nimi, jak:

Wielkość pola widzenia, głębi ostrości i odległości roboczej w zależności od wielkości powiększenia.

Tab. 1. Wielkość pola widzenia, głębi ostrości i odległości roboczej w zależności od wielkości powiększenia.

  1. Ciężar całego oprzyrządowania jest niezmiernie istotny zwłaszcza w przypadku lupmontowanych do oprawki okularowej. Sposób montowania lup: mocowane do oprawki okularowej lub do opaski czołowej z systemem uchylnym "flip-up" lub wklejane w szkła okularów; ukazują to ryc.1, 2, 3. System "flip-up" pozwala na łatwe odchylenie lupy w momencie, gdy nie jest ona potrzebna: pokazuje to ryc. 1, 2. Lupy powinny być łatwe do oczyszczania. Istotne jest sprawdzenie czy układ optyczny jest wodoszczelny i daje możliwość dokładnego mycia i dezynfekcji. Ważna jest również dodakowa ochrona soczewek. Bardzo dobrze, gdy do zestawu dołączane są osłonki na soczewki, które mają za zadanie chronić je przed zadrapaniami, otarciami itp. uszkodzeniami mechanicznymi. Jeśli w gabinecie stomatologicznym pracuje się za pomocą abrazji powietrznej jest konieczne zabezpieczenie przed nią soczewek. Lupa powinna być wyposażona w regulację, tak aby w sposób prosty można było ją dopasować do rozstawu źrenic. Niektóre lupy mają dwa różne zawiasy, dzięki czemu można zmieniać dowolnie kąt patrzenia. Daje to możliwość użytkowania jednej lupy przez kilku lekarzy oraz pracy przy pacjencie zarówno leżącym jak i siedzącym. System powiększający powinien posiadać dodatkową możliwość łatwego zamontowania systemu oświetleniowego, który - najlepiej - powinien być przenośny i wyposażony w baterie; widać to na ryc. 8 i 9.
  2. Powinien wreszcie mieć serwis, do którego możemy się zwrócić o fachową pomoc zarówno w doborze lupy jak i w przypadku mechanicznego uszkodzenia o naprawę.
Oświetlenie halogenowe dodatkowo montowane do lup.

Ryc. 8. Oświetlenie halogenowe dodatkowo montowane do lup.

W dobie szybkiego rozwoju materiałów i technik stomatologicznych, i wobec wzrostu wymagań i oczekiwań pacjentów stosowanie systemów powiększających staje się coraz bardziej potrzebne.

Oświetlenie światłowodowe montowane dodatkowo do lup.

Ryc. 9. Oświetlenie światłowodowe montowane dodatkowo do lup.

Literatura:

  1. B.J. Chang PhD , " Ergonomic Benefits of Surgical Telescope Systems Selection Guidelines " February CDA. Journal 200. Vol. 30;No 2 (str. 161-168) John Kanca DMD , Peter G. Jordan " Magnification Systems in Clinical Dentistry " Vol. 61 No. 10 October 1995 (str.851-856) LM. Rucker B.SC.D.D.S. , Craig Beattie M.D, C. , McGregor B. SC.(HON) DMD , Susanne Sunell DIP D.H, M.A , Yutaka Ito PH.D. , " Declination angle and its role in selecting surgical telescopes. " JADA, Vol. 130, July 1999 (str. 1096-1100)
  2. LM. Rucker " Surgical Magnification: Posture Maker or Posture Breaker Chapter 8 'Ergonomics and the Dental Care Worker' " 1998 by the American Public Health Association