Czołowi producenci systemów optycznych stosowanych w medycynie tacy jak General Scientific Corporation z USA obserwują obecnie szybki wzrost sprzedaży ich produktów.

     Największe zapotrzebowanie na lupy zabiegowe występuje w krajach wysoko rozwiniętych takich jak USA, pństwa Europy Zachodniej, Australii, jest to oczywiście podyktowane względami ekonomicznymi, gdyż wysokiej klasy lupy zabiegowe, lupy które zapewniają pełny komfort pracy, niestety nie są tanie.

     Lekarze zabiegowi (kardiochirurdzy, neurochirurdzy, ortopedzi) oraz lekarze stomatolodzy, wszystkich specjalności, zauważyli potrzebę stosowania lup zabiegowych w swojej pracy.

     Ten ogromny wzrost zainteresowania lekarzy stomatologów stosowaniem lup zabiegowych ma różne podłoże. Przede wszystkim jest to dobro pacjenta. Dzięki lupom istnieje możliwość dostrzeżenia szczegółów, precyzyjnego wykonania zabiegów, a bywa też tak, jak niekiedy w endodoncji, że tylko zastosowanie powiększenia pozwala na wykonanie poprawnego leczenia.

     Inna przyczyna to coraz bardziej wymagający pacjenci, którzy zwracają uwagę na precyzję, estetykę i jakość wykonywanych zabiegów stomatologicznych. Jest to szczególnie zauważalne w protetyce, endodoncji, stomatologii zachowawczej i estetycznej.

     Są też przyczyny, o których w pierwszym momencie nie myślimy, a które mają ogromne znaczenie dla zdrowia lekarza. Dobre lupy, prawidłowo dobrane i ustawione, wymuszają właściwą i ergonomiczną postawę w czasie pracy, zapobiegają wysilaniu wzroku i napinaniu mięśni gałki ocznej, szyi, karku.

     Natomiast złej jakości lupy, źle dobrane i źle ustawione mogą spowodować przyjęcie nieprawidłowej postawy w trakcie wykonywania zabiegów, a w konsekwencji doprowadzić do zaburzenia czynności układu mięśniowo - szkieletowego oraz pogorszenia wzroku.

Ryc. 1. Schemat paremetrów charakterystycznych dla systemu poiększającego.

     Należy się zastanowić czym powinien kierować się lekarz stomatolog przy wyborze wielkości powiększenia i rodzaju lupy, a także na jakie parametry i cechy zwracać uwagę.

     Lupy zabiegowe dostępne obecnie na rynku, to lupy o powiększeniu 2x, 2,5x, 3x, 4x, 5x.

     Powiększenie najczęściej stosowane i najodpowiedniejsze dla większości wykonywanych procedur stomatologicznych to powiększenie 2x lub 2,5x. W miejscach trudno dostępnych, mało widocznych można zastosować dodatkowo oświetlenie halogenowe lub światłowodowe, które jest mocowane do lupy. Większe powiększenia 3x, 5x są czasami potrzebne w zabiegach mikrochirurgicznych i endodoncji.

Fot. 1. Odległość robocza.

     Należy zwrócić uwagę na fakt, że wraz ze wzrostem powiększenia maleje głębia ostrości. Czasami, szczególnie w endodoncji zastosowanie dodatkowego mocnego oświetlenia jest korzystniejsze, dla znalezienia niewidocznych ujść kanałów korzeniowych, niż zwiększenie powiększenia. Prawidłowy wybór rodzaju lupy ułatwi wiedza dotycząca optyki powiększenia, ważne też jest zapoznanie się z podstawowymi definicjami dotyczącymi tej dziedziny.

Fot. 2. Oświetlenie światłowodowe montowane dodatkowo do lup.

     Trzeba wiedzieć co to jest:

1. Odległość robocza - związana z ogniskową lup, a zilustrowana na fot.1. i ryc. 1. Jest to odległość mierzona od oczu do oglądanego obiektu. Należy zmierzyć ją dokładnie, najlepiej w czasie pracy przy pacjencie przyjmując najbardziej ergonomiczną i wygodną pozycję. Nieprawidłowe określenie tej odległości, powoduje przyjęcie wymuszonej niewygodnej pozycji i  może prowadzić do uszkodzenia narządu wzroku.
2. Głębia ostrości -to zakres odległości, przy której oglądany przedmiot ma ostre, wyraźne kontury. Minimalna głębia ostrości powinna wynosić około 7,5 cm. W lupach wysokiej jakości wynosi nawet około 15 cm. Przedstawiono to również na ryc. 1.
3. Pole widzenia- jest to powierzchnia pola ostrego widzenia. W lupach dobrej jakości pokrywa się z otwartą jamą ustną (widoczna jest zwykle połowa łuku zębowego), ilustruje to ryc.1. Duża głębia ostrości i pole widzenia pozwalają na wykonywanie swobodnych ruchów podczas pracy bez utraty ostrości widzenia.
4. Kąt konwergencji- jest to kąt pod jakim ustawione są obie lupy, umożliwiający zejście się ich ogniskowych w jednym punkcie i pod tym samym kątem uwidoczniono to na ryc.1. űle ustawiony kąt konwergencji jest przyczyną podwójnego widzenia. Niewielki błąd może być kompensowany przez narząd wzroku, ale dłuższe użytkowanie takich lup prowadzi do uszkodzenia wzroku.
5. Kąt deklinacji- bardzo ważny element, zwłaszcza w pracy przy leżącym pacjencie. Pozwala ustawić lupę we właściwy sposób nie zmuszając użytkownika do akichkolwiek kompromisów z jegostrony. Jest to kąt zawarty między linią przechodzącą przez górny brzeg układu optycznego, a linią swobodnego patrzenia w dół i ilustruje to ryc.5. Mały kąt deklinacji zmusza do nadmiernego pochylania głowy w dół co prowadzi do występowania dolegliwości bólowych karku i szyi lekarza. Pomiędzy opisanymi powyżej wielkościami zachodzą określone zależności sprawiając, że praca w lupach może być bardziej lub mniej komfortowa. Należy zaznaczyć że stosowanie lup wymaga pewnego okresu adaptacyjnego, a pracy w powiększeniu trzeba się nauczyć. Średnio okres ten wynosi około miesiąca. Pracę w lupach należy rozpocząć od prostych zabiegów i  początkowo używać je od pół do jednej godziny dziennie, zwiększając stopniowo czas ich stosowania. Prawidłowo dobrane i dostosowane lupy zabiegowe poprawiają komfort pracy, zmniejszają wysiłek i zmęczenie wzroku. Można pracować w nich w sposób ciągły, nawet przez 10 godzin dziennie, a nawet więcej.

Ryc. 2. Schemat kąta konwergencji.

     Oprócz tych najważniejszych parametrów charakteryzujących określony typ lup zabiegowych, należy zwrócić uwagę przy ich wyborze na dodatkowe, równie ważne cechy ułatwiające codzienne posługiwanie się nimi.

1. Ciężar lup - bardzo istotny zwłaszcza w lupach montowanych do oprawek okularowych. Istnieją rozwiązania w oprawkach okularowych, które rozkładają ciężar lup na cztery różne punkty podparcia, dodatkowo eliminując niedogodność związaną z ciążeniem.
2. Regulacja rozstawu soczewek - dopasowanie ich w prosty sposób do rozstawu źrenic. Właściwość ta daje możliwość używania jednej lupy przez kilku lekarzy.
3. Regulacja kąta patrzenia i przesuwu soczewek w pionie względem opraw okularowych, co daje możliwość pracy w lupach przy pacjencie zarówno leżącym jak i siedzącym.
4. Mocowanie lup do opraw okularowych lup opaski na głowę. Rozwiązanie flip-up, pozwala na łatwe odchylenie lup do góry w momencie gdy nie jest ona potrzebna.
5. Wodoszczelność - umożliwia mycie lup przy użyciu wody i mydła
6. Ochrona soczewek przed mechanicznymi uszkodzeniami realizowane w postaci dodatkowych, tanich szklanych osłonek
7. Lupy powinny posiadać możliwość łatwego zamontowania dodatkowego oświetlenia, najlepiej jeśli jest możliwość zasilania go z przenośnego akumulatora.
8. Wreszcie lupy powinny posiadać serwis, gdzie możemy się zwrócić o fachową pomoc w doborze lupy, jak też o naprawę w przypadku mechanicznego uszkodzenia.

Ryc. 3. Schemat kąta deklinacji i jego wpływ na wielkość kąta pochylenia głowy.

     W dobie szybkiego rozwoju stomatologii, w obliczu wzrostu wymagań i oczekiwań pacjentów, stosowanie systemów powiększających staje się w dzisiejszych czasach niemal koniecznością. Podążając jednak za tymi wymogami, należy pamiętać o dokonaniu wyboru właściwego modelu lup.

     Tylko przemyślany wybór zapewni lekarzowi komfort pracy i satysfakcję z jej wyników.